السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

415

تفسير الميزان ( فارسي )

قرآن كريم علاوه بر اين ، بيان كرده كه فكر صحيح و طريقه درست تفكر ، انسان را به چه چيزهايى هدايت مىكند ، از آن جمله فرموده : « إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ » « 1 » ، يعنى به ملتى و يا سنتى و يا به عبارت ديگر طريقه اى هدايت مىكند كه استوارتر از آن نيست ، و به هر حال آن طريقه و سنت صراطى است حياتى و طريقه اى است براى زندگى و معلوم است كه استوارتر بودن آن از طرق ديگر ، موقوف بر اين است كه طريق تفكر در آن از هر طريق تفكرى استوارتر باشد ، طريقه اى است كه به حكم آيات زير يكسره نور است و صراط مستقيم است ( توجه بفرمائيد ) : * ( « قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّه نُورٌ وَكِتابٌ مُبِينٌ يَهْدِي بِه اللَّه مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَه سُبُلَ السَّلامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِه ، وَيَهْدِيهِمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » ) * « 2 » و صراط مستقيم عبارت است از راه روشنى كه هيچ اختلافى در آن نباشد و علاوه بر اين هيچگاه از رساندن رهرو خود به هدف تخلف نداشته و دو هوا نباشد و از اين گذشته با حقى كه مطلوب هر انسان حق جويى است مناقضت و ناسازگارى نداشته باشد و علاوه بر اين راهى است كه بعضى از اجزاى آن نقيض بعض ديگرش نباشد . و اما اينكه آن فكر صحيح و اقوم كه قرآن كريم بشر را به سوى آن دعوت و تشويق كرده ، چگونه تفكرى است ؟ قرآن عزيز آن را معين نكرده بلكه تشخيص آن را به عقل فطرى بشر احاله نموده ، چون عقل بشر در صورتى كه آزادى خداداديش محفوظ مانده باشد خودش آن فكر صحيح را مىشناسد ، تشخيص آن در نفوس بشر همواره ثابت و مرتكز است . و شما خواننده عزيز اگر در آيات قرآن تتبع و تفحص نموده و در آنها به دقت تدبر نمايى ، خواهى ديد كه بشر را شايد بيش از سيصد مورد « به تفكر » « تذكر » و يا « تعقل » دعوت نموده و يا به رسول گرامى خود يادآور مىشود كه با چه دليلى حق را اثبات و يا باطل را ابطال كند و خلاصه كلام اينكه از اين آيات مىتوان فهميد كه راه صحيح تفكر از نظر قرآن چه راهى است و ما در اينجا به عنوان نمونه چند آيه را مىآوريم ( توجه فرمائيد ) : * ( « قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ مِنَ اللَّه شَيْئاً إِنْ أَرادَ أَنْ يُهْلِكَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّه . . . » ) * كه ترجمه اش گذشت و در حكايت اينكه انبيا و اوليايش چون نوح و ابراهيم و موسى و ساير انبياى بزرگوارش و لقمان و مؤمن آل فرعون و

--> ( 1 ) اين قرآن انسانها را به معارفى هدايت مىكند كه استوارتر از آن هيچ حقيقتى وجود ندارد . « سوره اسرى ، آيه 9 » . ( 2 ) از ناحيه خدا براى شما نورى و كتابى روشنگر آمد ، كتاب و نورى كه خداى سبحان به وسيله آن افرادى را كه در پى به دست آوردن رضاى اويند به راههاى سلامت هدايت نموده ، به اذن خود از ظلمتها به سوى نورشان بيرون كرده و به سوى صراط مستقيم رهنمون مىنمايد . « سوره مائده ، آيه 16 » .